Պարզ բացատրություն
Ի՞նչ է անուղղակի խոսքը Ուղղակի խոսքով մենք կրկնում ենք մարդու հենց ասած բառերը՝ Emma said, “I am tired.” Անուղղակի խոսքով փոխանցում ենք ասվածի իմաստը՝ Emma said that she was tired. Այս դեպքում չակերտները վերանում են, իսկ սկզբնական նախադասության որոշ մասեր կարող են փոխվել։ Ինչո՞ւ են բայի ժամանակները փոխվում Երբ հաղորդող բայը, օրինակ՝ said կամ told, անցյալ ժամանակով է, սկզբնական խոսքի բայի ժամանակը հաճախ մեկ քայլ տեղափոխվում է դեպի անցյալ։ Այս փոփոխությունը կոչվում է backshift։ Օրինակ՝ present simple-ը սովորաբար դառնում է past simple։ Այս ձևով ցույց ենք տալիս, որ հիմա փոխանցում ենք ավելի վաղ ասված միտքը։ B1 մակարդակի հիմնական ժամանակային փոփոխությունները Այս մակարդակում կարևոր են հետևյալ հիմնական անցումները՝ present simple → past simple, present continuous → past continuous, present perfect → past perfect, past simple → past perfect, will → would։ Can-ը նույնպես հաճախ դառնում է could։ Սկզբում ավելի օգտակար է վստահ սովորել այս հիմնական ձևերը, քան փորձել միանգամից հիշել բոլոր հնարավոր բացառությունները։ Դերանունների և ստացական ձևերի փոփոխությունը Դերանունները մեխանիկորեն չեն փոխվում։ Նախ պետք է հասկանալ, թե ում է վերաբերում տվյալ բառը։ Օրինակ՝ Tom said, “I love my job.” նախադասության մեջ I և my բառերը վերաբերում են Tom-ին։ Ուստի անուղղակի խոսքում ասում ենք՝ Tom said that he loved his job. Ժամանակի և տեղի արտահայտությունների փոփոխությունը Today, tomorrow, yesterday, now և here բառերի իմաստը կախված է խոսելու պահից ու վայրից։ Եթե ասվածը փոխանցվում է ավելի ուշ կամ մեկ այլ վայրում, կարող են անհրաժեշտ լինել փոփոխություններ՝ now → then, today → that day, tomorrow → the next day, yesterday → the day before, here → there։ Սակայն դրանք պետք չէ փոխել ավտոմատ կերպով. փոփոխությունը կախված է իրական համատեքստից։ Said և told բայերի տարբերությունը Said-ից հետո կարելի է անմիջապես տալ հաղորդվող միտքը՝ She said that she was busy. Told-ը սովորաբար պահանջում է անձ ցույց տվող լրացում՝ She told me that she was busy. Այդ պատճառով She said me և She told that կառուցվածքները ստանդարտ անգլերենում ճիշտ չեն։ Արդյո՞ք backshift-ը միշտ պարտադիր է Ոչ։ Եթե հաղորդող բայը ներկա ժամանակով է, ժամանակային փոփոխություն սովորաբար չի լինում՝ She says that she works from home. Բացի այդ, եթե տեղեկությունը շարունակում է ճիշտ լինել, երբեմն սկզբնական ժամանակաձևը պահպանվում է։ B1 մակարդակում, սակայն, նախ պետք է վստահ տիրապետել անցյալ ժամանակով said և told բայերից հետո կիրառվող հիմնական backshift ձևերին։
Քերականական բանաձև
Հայտարարություն said-ով
subject + said + (that) + reported clauseMia said that she was tired.
Հայտարարություն told-ով
subject + told + object + (that) + reported clauseMia told me that she was tired.
Present simple-ի փոփոխություն
present simple → past simpleHe said, “I need help.” → He said that he needed help.
Present continuous-ի փոփոխություն
present continuous → past continuousAnna said, “I am studying.” → Anna said that she was studying.
Present perfect-ի փոփոխություն
present perfect → past perfectSam said, “I have finished.” → Sam said that he had finished.
Past simple-ի փոփոխություն
past simple → past perfectLeo said, “I lost my wallet.” → Leo said that he had lost his wallet.
Ապագայի մասին հայտարարություն
will → wouldBen said, “I will come.” → Ben said that he would come.
Հիմնական կանոններ
- 1
Քայլ 1․ որոշեք խոսողին և հաղորդող բայը
Նախ պարզեք, թե ով է ասել սկզբնական նախադասությունը և ինչ ժամանակով է հաղորդող բայը։ Եթե said կամ told բայը անցյալ ժամանակով է, սովորաբար պետք է ստուգել backshift-ի անհրաժեշտությունը։
- 2
Քայլ 2․ հեռացրեք չակերտները
Անուղղակի խոսքում մենք այլևս բառացի մեջբերում չենք անում, ուստի չակերտները հեռացվում են։ Հաղորդվող նախադասությունից առաջ կարելի է օգտագործել that, սակայն այն հաճախ պարտադիր չէ։
- 3
Քայլ 3․ անհրաժեշտության դեպքում փոխեք դերանունները
Դերանուններն ու ստացական ձևերը փոխեք ըստ իրական իմաստի։ Օրինակ՝ Lucy said, “I like my new job.” → Lucy said that she liked her new job.
- 4
Քայլ 4․ կիրառեք ժամանակային փոփոխությունը
Անցյալ ժամանակով հաղորդող բայից հետո present simple-ը սովորաբար դառնում է past simple, present continuous-ը՝ past continuous, present perfect-ը՝ past perfect, past simple-ը՝ past perfect, իսկ will-ը՝ would։
- 5
Քայլ 5․ ստուգեք ժամանակի և տեղի բառերը
Today, tomorrow, yesterday, now և here բառերը փոխեք միայն այն դեպքում, երբ հաղորդման նոր ժամանակը կամ վայրը դա պահանջում է։
- 6
Present simple-ը սովորաբար դառնում է past simple
Անցյալ ժամանակով հաղորդող բայից հետո present simple-ը սովորաբար տեղափոխվում է past simple՝ “I need help.” → He said that he needed help.
- 7
Present continuous-ը սովորաբար դառնում է past continuous
Am/is/are + verb-ing կառուցվածքը սովորաբար դառնում է was/were + verb-ing՝ “We are waiting.” → They said that they were waiting.
- 8
Present perfect-ը սովորաբար դառնում է past perfect
Have/has + past participle կառուցվածքը սովորաբար փոխվում է had + past participle ձևի՝ “I have finished.” → She said that she had finished.
- 9
Past simple-ը հաճախ դառնում է past perfect
Սովորական backshift-ի դեպքում past simple-ը հաճախ դառնում է past perfect՝ “I lost my keys.” → He said that he had lost his keys.
- 10
Will-ը սովորաբար դառնում է would
Անցյալում արված ապագայի մասին հայտարարությունը հաղորդելիս will-ը սովորաբար դառնում է would՝ “I will call you.” → She said that she would call me.
- 11
Can-ը հաճախ դառնում է could
Երբ կիրառվում է backshift, can-ը սովորաբար դառնում է could՝ “I can help.” → He said that he could help.
- 12
That-ը հաճախ կարելի է բաց թողնել
Պատմողական անուղղակի խոսքում that-ը հաճախ ընտրովի է։ He said that he was tired և He said he was tired տարբերակները երկուսն էլ ճիշտ են։ Խոսակցական անգլերենում that-ը հաճախ բաց է թողնվում։
Օգտակար օրինակներ
Emma said that she was tired.
Էմման ասաց, որ հոգնած էր։
Սկզբնական I am ձևում I-ը վերաբերում է Էմմային, ուստի դառնում է she, իսկ am-ը՝ was։
Daniel said that he worked in a bank.
Դանիելն ասաց, որ աշխատում էր բանկում։
Present simple-ի work բայը անցյալ ժամանակով said-ից հետո դարձել է worked։
My parents said that they were watching a movie.
Ծնողներս ասացին, որ ֆիլմ էին դիտում։
Present continuous-ը backshift-ի դեպքում դարձել է past continuous։
Lena said that she had finished her homework.
Լենան ասաց, որ ավարտել էր տնային աշխատանքը։
Have finished ձևը փոխվել է past perfect-ի՝ had finished։
Ryan said that he had missed the bus.
Ռայանն ասաց, որ բաց էր թողել ավտոբուսը։
Սկզբնական past simple-ը այստեղ հաղորդվել է past perfect-ով։
Nora said that she would call me the next day.
Նորան ասաց, որ հաջորդ օրը կզանգի ինձ։
Will-ը դարձել է would, իսկ tomorrow-ն՝ the next day, քանի որ ժամանակային տեսանկյունը փոխվել է։
Alex told me that he didn't feel well.
Ալեքսն ինձ ասաց, որ իրեն լավ չէր զգում։
Told-ից հետո նշված է լսողը՝ me։ Ժխտական իմաստը պահպանվել է։
They said that they couldn't come to the party.
Նրանք ասացին, որ չէին կարող գալ երեկույթին։
Can-ը դարձել է could, իսկ ժխտական ձևը՝ couldn't։
Sophie said that she was busy that day.
Սոֆին ասաց, որ այդ օրը զբաղված էր։
Եթե խոսքը փոխանցվում է ավելի ուշ, today-ն կարող է դառնալ that day։
Mark told us that he had seen Julia the day before.
Մարկը մեզ ասաց, որ նախորդ օրը տեսել էր Ջուլիային։
Saw-ը դարձել է had seen, իսկ yesterday-ն՝ the day before։
Ella said that her brother lived there.
Էլլան ասաց, որ իր եղբայրն այնտեղ էր ապրում։
Եթե սկզբնական խոսքում եղել է my brother և here, դրանք նոր տեսանկյունից կարող են դառնալ her brother և there։
The teacher said that the Earth moves around the Sun.
Ուսուցիչն ասաց, որ Երկիրը պտտվում է Արեգակի շուրջը։
Քանի որ սա ընդհանուր և շարունակաբար ճիշտ փաստ է, present simple-ը բնականորեն կարող է պահպանվել։
Josh said that he didn't want to go out that evening.
Ջոշն ասաց, որ այդ երեկո չէր ուզում դուրս գնալ։
Ժխտական present simple-ը backshift-ի դեպքում դարձել է ժխտական past simple։
Maria told her manager that she would finish the report later.
Մարիան իր ղեկավարին ասաց, որ հաշվետվությունն ավելի ուշ կավարտի։
Այս օրինակում միաժամանակ երևում են told + object կառուցվածքը և will → would փոփոխությունը։
Տարածված սխալներ
- ❌ She said me that she was tired. ✅ She told me that she was tired. Said-ից հետո անձը սովորաբար անմիջապես չի դրվում։ Անձը նշելու համար օգտագործեք told + person կամ ասեք She said that she was tired.
- ❌ He told that he was busy. ✅ He said that he was busy. Told-ը սովորաբար պահանջում է լրացում՝ նշելով, թե ում է ինչ-որ բան ասվել։ He told me that he was busy նույնպես ճիշտ է։
- ❌ Anna said that I was hungry. ✅ Anna said that she was hungry. Եթե սկզբնական I-ը վերաբերում էր Աննային, ուրիշի կողմից նրա խոսքը հաղորդելիս այն պետք է դառնա she։
- ❌ Tom said that he is working then. ✅ Tom said that he was working then. Սովորական backshift-ի դեպքում present continuous-ը said-ից հետո դառնում է past continuous։
- ❌ She said that she will call me tomorrow. ✅ She said that she would call me the next day. Ավելի ուշ հաղորդելիս will-ը սովորաբար դառնում է would, իսկ tomorrow-ն՝ the next day։
- ❌ He said that he had saw the accident. ✅ He said that he had seen the accident. Past perfect-ը կազմվում է had + past participle ձևով։ See բայի past participle-ը seen է, ոչ թե saw։
- ❌ Lucy said that my brother was at work. ✅ Lucy said that her brother was at work. Եթե Լյուսին սկզբում ասել է “My brother is at work”, my-ը վերաբերում է Լյուսիին և հաղորդելիս պետք է դառնա her։
Սովորելու խորհուրդներ
- Մի սկսեք միայն բայի ժամանակը փոխելուց։ Նախ պարզեք, թե ով է խոսողը և ում են վերաբերում I, you, we, my կամ our բառերը։
- Ժամանակների փոփոխությունները սովորեք զույգերով՝ present simple → past simple, present continuous → past continuous, present perfect → past perfect։
- Said և told բայերը հիշեք իրենց կառուցվածքներով՝ said + clause, բայց told + person + clause։
- That-ը օգտակար է կառուցվածքը սովորելիս, սակայն բնական խոսքում այն հաճախ բաց է թողնվում։
- Ժամանակի և տեղի բառերը մի փոխեք մեխանիկորեն։ Նախ ստուգեք՝ արդյոք իրականում փոխվել է ժամանակային կամ տարածական տեսանկյունը։
- Ժխտական նախադասության դեպքում պահպանեք ժխտական իմաստը և փոխեք միայն անհրաժեշտ ժամանակաձևը։
- B1 մակարդակում առաջնահերթ է հիմնական backshift ձևերի ճիշտ և վստահ կիրառումը։
Վարժել այս թեման
Այս թեմայի ինտերակտիվ վարժությունները շուտով հասանելի կլինեն։
Նախատեսված էԿապված քերականություն
Կապված բառեր բառարանում
Հաճախ տրվող հարցեր
Անուղղակի խոսքում բայի ժամանակը միշտ պե՞տք է փոխել։
Ոչ։ Եթե հաղորդող բայը ներկա ժամանակով է, backshift սովորաբար անհրաժեշտ չէ։ Ժամանակաձևը կարող է նաև պահպանվել, եթե տեղեկությունը դեռ ճիշտ է։ Սակայն անցյալ ժամանակով said կամ told բայերից հետո backshift-ը շատ տարածված է։
Ո՞րն է said և told բայերի տարբերությունը։
Said-ից հետո կարելի է անմիջապես տալ հաղորդվող միտքը՝ He said that he was tired. Told-ը սովորաբար պահանջում է անձ ցույց տվող լրացում՝ He told me that he was tired.
Անուղղակի խոսքում that-ը պարտադի՞ր է։
Ոչ։ Պատմողական նախադասություններում that-ը հաճախ կարելի է բաց թողնել։ He said that he was busy և He said he was busy տարբերակները երկուսն էլ ճիշտ են։
Ինչո՞ւ է tomorrow-ն երբեմն դառնում the next day։
Tomorrow-ը կապված է սկզբնական խոսքի պահի հետ։ Եթե այդ խոսքը փոխանցվում է ավելի ուշ, նույն օրը կարող է այլևս «վաղը» չլինել։ Այդ դեպքում the next day կամ the following day ձևերը ավելի հստակ են։
Past simple-ը միշտ դառնո՞ւմ է past perfect։
Ոչ միշտ։ Սովորական backshift-ի դեպքում past simple-ը հաճախ դառնում է past perfect, հատկապես ուսումնական վարժություններում։ Բնական խոսքում past simple-ը երբեմն պահպանվում է, եթե իրադարձությունների հերթականությունն արդեն հստակ է։
Ինչպե՞ս հասկանալ, թե որ դերանունը պետք է փոխել։
Նախ որոշեք, թե սկզբնական իրավիճակում ում է վերաբերում յուրաքանչյուր դերանուն։ Օրինակ՝ I-ը կարող է դառնալ he կամ she՝ կախված խոսողից, իսկ you-ի փոփոխությունը կախված է նրանից, թե ում հետ էին խոսում։
Կարո՞ղ եմ անուղղակի խոսքով փոխանցել ժխտական հայտարարություն։
Այո։ Պահպանեք ժխտական իմաստը և կատարեք անհրաժեշտ ժամանակային փոփոխությունը։ Օրինակ՝ “I don't understand.” կարող է դառնալ She said that she didn't understand.
