مجهول آلمانی؛ تفاوت werden و sein با مثال و تمرین

در مجهول آلمانی توجه از انجام‌دهنده به فرایند یا وضعیت می‌رود: Die Technikerin prüft den Aufzug. یعنی «تکنسین آسانسور را بررسی می‌کند». Der Aufzug wird geprüft. می‌گوید «آسانسور در حال بررسی است/بررسی می‌شود». حالا آسانسور موضوع جمله و فاعل دستوری است؛ لازم نیست بدانیم چه کسی بررسی را انجام می‌دهد.

این راهنمای B1 پس از آشنایی با حالت‌ها و Partizip II مناسب است. چهار حالت دستوری و Perfekt آلمانی پیش‌نیازهای مفیدند. مثال‌ها و اطلاعیه‌های این صفحه ساختگی و آموزشی‌اند.

فرایند با werden + Partizip II

به این الگو Vorgangspassiv می‌گویند. werden با فاعل صرف می‌شود و قسمت دوم فعل به انتهای قاب جمله می‌رود:

صرف حال werden: ich werde, du wirst, er/sie/es wird, wir werden, ihr werdet, sie/Sie werden. برای دو اتاق می‌گویی Die Räume werden gereinigt. تطابق با فاعل جدید است.

wurde با würde فرق دارد: wurde geprüft گذشتهٔ مجهول است؛ würde geprüft شکل وجهی است. اوملاوت تزئینی نیست. در Perfektِ این نوع مجهول از worden استفاده می‌شود؛ ist geprüft geworden شکل پایهٔ این جمله نیست. ist müde geworden یعنی «خسته شده» و کاربرد دیگری از werden است.

تبدیل معلوم به مجهول؛ نقش‌ها را جابه‌جا نکن

در الگوی سادهٔ فعلِ گذرا، مفعول Akkusativِ جملهٔ معلوم، فاعل Nominativِ مجهول می‌شود:

Der Mitarbeiter verschickt den Brief. کارمند نامه را می‌فرستد.

Der Brief wird verschickt. نامه فرستاده می‌شود.

اگر انجام‌دهنده مهم باشد: Der Brief wird von dem Mitarbeiter verschickt. معمولاً von برای معرفی انجام‌دهنده به کار می‌رود؛ durch بیشتر می‌تواند واسطه یا علت را برجسته کند. این تمایز را برای همهٔ اسم‌ها یک قانون مکانیکیِ «آدم/غیرآدم» ندان.

مفعول Dativ به‌سادگی فاعل نمی‌شود: Die Lehrerin erklärt den Teilnehmenden die Aufgabe. «مدرس تکلیف را برای شرکت‌کنندگان توضیح می‌دهد» → Die Aufgabe wird den Teilnehmenden erklärt. «تکلیف برای شرکت‌کنندگان توضیح داده می‌شود». den Teilnehmenden همان Dativ مانده است. در آلمانی مجهولِ بدون فاعل هم وجود دارد، مانند Hier wird gearbeitet. «اینجا کار می‌شود»؛ پس وجودِ مفعول Akkusativ شرطِ همهٔ مجهول‌ها نیست.

وضعیت با sein + Partizip II

به این الگو معمولاً Zustandspassiv می‌گویند:

• Die Tür wird geschlossen. در بسته می‌شود؛ تمرکز بر فرایند بستن.
• Die Tür ist geschlossen. در بسته است؛ تمرکز بر وضعیتِ حاصل.

این دو یک خبر یکسان نمی‌دهند. در جملهٔ دوم در آن زمان بسته است؛ دربارهٔ شخص و ساعت دقیقِ بستن چیزی نگفته‌ایم. Die Tür war geschlossen. هم وضعیتِ گذشته را می‌گوید. هر ساختِ sein + واژه‌ای شبیه Partizip را بدون توجه به معنی، یک رویداد مجهول در گذشته فرض نکن؛ مرز میان وضعیت و صفت نیز در برخی کاربردها نزدیک است.

سؤال، منفی و مدال

Wird die Datei heute geprüft? یعنی «فایل امروز بررسی می‌شود؟» در سؤال، wird جلوتر از فاعل می‌آید. Die Datei wird heute nicht geprüft. یعنی «فایل امروز بررسی نمی‌شود»؛ دامنهٔ تأکیدِ nicht با جای آن و بافت تغییر می‌کند.

با مدال، مصدر werden را هم نگه دار: Die Datei muss heute geprüft werden. یعنی «فایل باید امروز بررسی شود». بخش پایانی geprüft werden است، نه فقط geprüft. این شکل را پس از تسلط بر Präsens تمرین کن.

در جملهٔ وابستهٔ ساده: Ich weiß, dass die Datei heute geprüft wird. «می‌دانم فایل امروز بررسی می‌شود». فعل صرف‌شدهٔ wird آخرِ آن بخش است. ساخت‌های پیچیده‌ترِ مدال در جملهٔ وابسته به تمرین جدا نیاز دارند.

یک اطلاعیه و برداشت دقیق از آن

Der Aufzug wird am Dienstag geprüft. Während der Prüfung kann er nicht benutzt werden. Die Treppe bleibt geöffnet.

«آسانسور سه‌شنبه بررسی می‌شود. هنگام بررسی نمی‌توان از آن استفاده کرد. راه‌پله باز می‌ماند.» از این متن، تمام سه‌شنبه تعطیل بودن آسانسور را نتیجه نگیر؛ محدودیت به زمان بررسی وصل شده است. دو مجهول، فرایند بررسی و امکانِ استفاده را می‌گویند؛ جملهٔ آخر با bleibt ساخته شده و مجهولِ werden نیست.

تمرین تبدیل و انتخاب معنی

• ۱. مجهول کن: Die Firma repariert den Drucker.
• ۲. برای «پنجره بسته است» از wird geschlossen یا ist geschlossen انتخاب کن.
• ۳. گذشتهٔ Der Computer wird geprüft. را با Präteritum بنویس.
• ۴. اصلاح کن: Die E-Mail ist geschickt geworden.؛ منظور فرایندِ ارسال در Perfekt است.
• ۵. مجهول کن: Der Lehrer zeigt den Kindern das Bild.
• ۶. «این فرم باید امضا شود» را با muss و unterschreiben بساز.
• ۷. آیا از اطلاعیهٔ بالا می‌توان ساعت پایان بررسی را فهمید؟

پاسخ با دلیل

• ۱. Der Drucker wird von der Firma repariert. یا بدون انجام‌دهنده: Der Drucker wird repariert. den Drucker به der Drucker تبدیل شده است.
• ۲. Das Fenster ist geschlossen. وضعیتِ بسته بودن مدنظر است. wird geschlossen فرایند بستن را برجسته می‌کند.
• ۳. Der Computer wurde geprüft. wurde بدون اوملاوت گذشتهٔ werden در این ساخت است.
• ۴. Die E-Mail ist geschickt worden. در Perfektِ Vorgangspassiv از worden استفاده می‌کنیم.
• ۵. Das Bild wird den Kindern gezeigt. Dativِ den Kindern حفظ می‌شود و das Bild فاعل است.
• ۶. Dieses Formular muss unterschrieben werden. unterschrieben قسمت دوم است و werden در پایان لازم است.
• ۷. خیر؛ متن روز را می‌گوید و استفاده را هنگام بررسی محدود می‌کند، اما ساعت پایان را مشخص نکرده است.

قدم بعد؛ یک فرایند و یک وضعیت

دربارهٔ یک اتاق فرضی دو خبر متفاوت بنویس: Der Raum wird vorbereitet. «اتاق آماده می‌شود» و Der Raum ist vorbereitet. «اتاق آماده است». از خودت بپرس کدام جمله به کسی که همین حالا می‌خواهد وارد شود اطلاعات وضعیت می‌دهد.

درس مجهول حال و گذشته و تمرین آن را انجام بده؛ سپس درس Zustandspassiv را برای وضعیت و مجهول با مدال را برای الزام ادامه بده. این ترتیب در مسیر آموزش زبان آلمانی معنی و ساخت را به هم وصل می‌کند.